Kennisbank
Dark patterns en de wet
Ontwerp dat mensen tot keuzes duwt die ze eigenlijk mijden, heet een dark pattern — en is in Europa steeds vaker gewoon verboden.
Bijgewerkt op 10 augustus 2026
Het antwoord in het kort
Dark patterns zijn ontwerpkeuzes die de bezoeker sturen tegen zijn eigen belang: verborgen kosten die pas bij de kassa opduiken, nep-schaarste, moeilijk vindbare opzegknoppen, vooraf aangevinkte extra’s en cookiebanners waarin weigeren drie klikken kost. De Europese consumentenregels, de AVG en de DSA verbieden ze in toenemende mate expliciet, en toezichthouders — in Nederland de ACM en de Autoriteit Persoonsgegevens — handhaven er actief op.
De patronen die onder vuur liggen
Verborgen kosten en drip pricing (prijs die per stap groeit), valse urgentie en nep-voorraad (zie urgentie eerlijk inzetten), de roach motel (makkelijk aanmelden, moeizaam opzeggen), confirmshaming (schuldtaal in de weigerknop), vooraf aangevinkte opties en ongelijke cookiebanners waarin accepteren één klik kost en weigeren een zoektocht.
De juridische lijn
Misleidende handelspraktijken zijn verboden onder het consumentenrecht; de AVG eist vrije en gelijkwaardige toestemming (dus even makkelijk weigeren als accepteren); de DSA verbiedt platforms expliciet om keuzes te vertekenen. In Nederland heeft de ACM bovendien leidraden gepubliceerd over online misleiding — de handhaving is inmiddels dagelijkse praktijk.
Het eerlijke alternatief werkt beter
De patronen bestaan omdat ze op korte termijn cijfers opleveren — en op lange termijn retouren, klachten en reputatieschade. Duidelijke prijzen, eerlijke schaarste en een opzegknop die net zo zichtbaar is als de aanmeldknop leveren minder gedwongen conversies en meer klanten die blijven. De ontwerpkant staat in een website die converteert en prijspsychologie.
Veelgestelde vragen
Is een cookiebanner met alleen een accepteerknop toegestaan?
Weigeren hoort even eenvoudig te zijn als accepteren; een banner die alleen accepteren aanbiedt of weigeren wegstopt, botst met de AVG-eis van vrije toestemming.
Wie handhaaft er op dark patterns?
In Nederland de ACM voor consumentenmisleiding en de Autoriteit Persoonsgegevens voor toestemmingskwesties; op EU-niveau komen de DSA-toezichthouders erbij.
Verder lezen
Vrijblijvend advies
Zal Ovolum vrijblijvend even meekijken met uw website?
Stel uw vraag — u ontvangt binnen één werkdag een persoonlijk, schriftelijk antwoord. Kosteloos en met volle aandacht.